زبان و گویش مردم استان کردستان
از ویکی اطلس فرهنگی ایران
مدیر سیستم (بحث | مشارکتها) جز (۱ نسخه) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| + | زبان اصلى مردم استان كردستان، كُردى است. زبان كُردى يكى از زبانهاى بنيادى ايرانى است و احتمالاً باز مانده زبان مادى است زبان كردى داراى گويشها و گونههاى گوناگونى است. | ||
| + | به طور كلى زبان كردى شامل پنج گويش مىباشد: | ||
| + | |||
| + | 1ـ گويش كرمانجى شمالى: | ||
| + | |||
| + | اين گويش داراى گونههاى بوتانى، با وينانى (بادينانى) با يزيدى، شمدينانى، زازايى و قوچانى است. در آذربايجان غربى، قوچان، بجنورد، درگز، شيروان، فاراب، رودبار گيلان، نور مازندران اين گويش رايج است. | ||
| + | |||
| + | 2ـ گويش كرمانجى جنوبى: | ||
| + | |||
| + | اين گويش داراى گونههاى سورانى، مكرانى، بابائى و اردلانى است. كردهاى مهاباد، سردشت، مياندوآب، بانه، سقز، مريوان، جوانرود، سنندج و شاهيندژ با اين زبان صحبت مىكنند. | ||
| + | |||
| + | 3ـ گويش گورانى: | ||
| + | |||
| + | اين گويش داراى گونههاى اورامى تخت، ژاورويى ولهونى مىباشد كردهاى ژاورود، اورامان تخت، نوسود و پاوه با اين گويش صحبت مىنمايند. | ||
| + | |||
| + | 4ـ گويش لكى: | ||
| + | |||
| + | اين گويش داراى گونههاى كلهرى، ايلامى، كوهدشتى، شيروانى و گروسى مىباشد. كردهاى كرمانشاه، ماهيدشت، كليائى، دينور، قصرشيرين، كرند، صحنه گهوار، همدان و نيريز به اين گويش تكلم مىكنند. | ||
| + | |||
| + | 5ـ گويش لرى: | ||
| + | |||
| + | اين گويش داراى گونههاى فيلى، بختيارى، هفتگلى، سوسنگردى مىباشد. مردم دزفول، لرستان و چهارمحال و بختيارى با اين گويش سخن مىگويند. | ||
| + | |||
| + | مردم كردستان اكثرا با گويش كرمانجى جنوبى صحبت مىكنند. مردم بانه، سقز مريوان و سنندج با زبان كردى، گويش كرمانجى جنوبى، گونه سورانى صحبت مىنمايند لهجه بانه با سنندج كمى اختلاف دارد. | ||
| + | |||
| + | در دو ناحيه او رامانات لهجهاى وجود دارد كه كردى نيست و بدان تكلم مىكنند كه هورامى خوانده مىشود. | ||
| + | |||
| + | مردم آن نواحى اين لهجه را ماچو يا مچومچو مىگويند. | ||
| + | |||
| + | گويش ماچو ماچو گويش سادات اهل حق است و ويژگى مذهبى دارد. | ||
| + | |||
| + | علاوه بر زبان كردى، زبان تركى و عربى در بين آنها رايج است و به عنوان زبان دوم آنها محسوب مىشود. | ||
| + | |||
| + | برخى از واژههاى كُردى عبارتند از: | ||
| + | |||
| + | سپاك (سپلوك): سگ پراسو: دنده | ||
| + | |||
| + | آسن: آهن وزورگ: بزرگ | ||
| + | |||
| + | وهار: بهار هامين: تابستان | ||
| + | |||
| + | مارين: سنگين بهرز: بلند | ||
| + | |||
| + | ماسى: ماهى پرت: پل | ||
| + | |||
| + | خور: آفتاب وراز: گراز | ||
| + | |||
| + | مش: مگس برخ: بره | ||
| + | |||
| + | ويستن: خواستن زانين: دانستن | ||
| + | |||
| + | ئه ز: من | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
[[رده:زبان و گویش]] | [[رده:زبان و گویش]] | ||
نسخهٔ ۱۵ مرداد ۱۳۹۱، ساعت ۱۵:۱۴
زبان اصلى مردم استان كردستان، كُردى است. زبان كُردى يكى از زبانهاى بنيادى ايرانى است و احتمالاً باز مانده زبان مادى است زبان كردى داراى گويشها و گونههاى گوناگونى است.
به طور كلى زبان كردى شامل پنج گويش مىباشد:
1ـ گويش كرمانجى شمالى:
اين گويش داراى گونههاى بوتانى، با وينانى (بادينانى) با يزيدى، شمدينانى، زازايى و قوچانى است. در آذربايجان غربى، قوچان، بجنورد، درگز، شيروان، فاراب، رودبار گيلان، نور مازندران اين گويش رايج است.
2ـ گويش كرمانجى جنوبى:
اين گويش داراى گونههاى سورانى، مكرانى، بابائى و اردلانى است. كردهاى مهاباد، سردشت، مياندوآب، بانه، سقز، مريوان، جوانرود، سنندج و شاهيندژ با اين زبان صحبت مىكنند.
3ـ گويش گورانى:
اين گويش داراى گونههاى اورامى تخت، ژاورويى ولهونى مىباشد كردهاى ژاورود، اورامان تخت، نوسود و پاوه با اين گويش صحبت مىنمايند.
4ـ گويش لكى:
اين گويش داراى گونههاى كلهرى، ايلامى، كوهدشتى، شيروانى و گروسى مىباشد. كردهاى كرمانشاه، ماهيدشت، كليائى، دينور، قصرشيرين، كرند، صحنه گهوار، همدان و نيريز به اين گويش تكلم مىكنند.
5ـ گويش لرى:
اين گويش داراى گونههاى فيلى، بختيارى، هفتگلى، سوسنگردى مىباشد. مردم دزفول، لرستان و چهارمحال و بختيارى با اين گويش سخن مىگويند.
مردم كردستان اكثرا با گويش كرمانجى جنوبى صحبت مىكنند. مردم بانه، سقز مريوان و سنندج با زبان كردى، گويش كرمانجى جنوبى، گونه سورانى صحبت مىنمايند لهجه بانه با سنندج كمى اختلاف دارد.
در دو ناحيه او رامانات لهجهاى وجود دارد كه كردى نيست و بدان تكلم مىكنند كه هورامى خوانده مىشود.
مردم آن نواحى اين لهجه را ماچو يا مچومچو مىگويند.
گويش ماچو ماچو گويش سادات اهل حق است و ويژگى مذهبى دارد.
علاوه بر زبان كردى، زبان تركى و عربى در بين آنها رايج است و به عنوان زبان دوم آنها محسوب مىشود.
برخى از واژههاى كُردى عبارتند از:
سپاك (سپلوك): سگ پراسو: دنده
آسن: آهن وزورگ: بزرگ
وهار: بهار هامين: تابستان
مارين: سنگين بهرز: بلند
ماسى: ماهى پرت: پل
خور: آفتاب وراز: گراز
مش: مگس برخ: بره
ويستن: خواستن زانين: دانستن
ئه ز: من
